مصاحبه روابط عمومی دانشگاه رازی با جناب آقای دکتر احمدی پیرامون علم سنجی
  • جايگاه دانشگاه رازي در توليد مدارک علمي در مقايسه با ساير دانشگاه‌ها در داخل و خارج از کشور چگونه است؟

دانشگاه رازی تا سال 1395(2017 میلادی) طبق آمارهای پایگاه جهان اسلام (isc) در جایگاه یازدهم کشور قرار دارد. شاخص‌های مورد مقایسه شامل آموزش، پژوهش، وجهه بین‌المللی، تسهیلات (امکانات) و فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی است. از لحاظ منطقه‌ای دانشگاه رازی در میان دانشگاه‌های کشورهای اسلامی در رتبه 78 قرار دارد. همچنین از لحاظ شاخص کیفیت (H) در رتبه 7 کشوری است که اگر دانشگاه‌های علوم پزشکی را در این محاسبه کنار بگذاریم در جایگاه پنجم قرار داریم. در سطح جهانی حوزه علوم پایه دانشگاه در جایگاه 681 و حوزه فنی مهندسی در جایگاه 822 دانشگاه‌های برتر جهان است. در کل دانشگاه رازی در لیست دانشگاه یک درصد تولید علم قرار دارد.

  • وضعیت تولیدات علمی دانشگاه از لحاظ کمی و کیفی چگونه است و چه پیش‌بینی در آینده برای آن دارید؟

در حال حاضر بر اساس آخرین پایگاه‌های بین‌المللی، دانشگاه رازی تعداد 5523 مدرک علمی در سطح بین‌المللی و تعداد 2138 مدرک در سطح داخل تولید کرده است. از لحاظ کیفی این مدارک، تعداد 58 هزار استناد خارجی و 1800 استناد داخلی گرفته است. به عبادتی هر مدرک علمی به‌طور میانگین 10 استناد گرفته است. البته در حوزه علوم انسانی نسبت استناد به مدرک 3 است که ضعیف ارزیابی می‌گردد. از لحاظ کیفی، شاخص (h-index)دانشگاه 75 است که جزء 7 دانشگاه برتر کشور می­باشد. از لحاظ کمی نرخ رشد تولیدات علمی21/33  و از لحاظ کیفی این نرخ 24/37 است. با توجه به شرایط موجود دانشگاه من نگران این روند هستم و پیش‌بینی بنده این است که این روند کندتر خواهد شود. زیرا نسبت هیأت علمی به تولید مدرک علمی70/9 است که نسبت به 8 سال قبل 6­% افزایش نشان می‌دهد. به عبارتی نویسندگان کمی مدارک زیادی را تولید می‌کنند این شرایط و دیگر عوامل مانند بازنشسته شدن نویسندگان، پر تولید، بودجه های پژوهشی در آینده باعث کندی روند تولید مدارک علمی می­گردد.

 

  • نقش اعضای هیأت علمی در تولید علم و جایگاه علمی دانشگاه رازی چگونه؟

تاکنون با نام سازمانی دانشگاه رازی تعداد 7013 پژوهشگر در تولید مدارک علمی این دانشگاه به ثبت رسیده است. که از این تعداد 2287 نویسنده یا پژوهشگر مربوط به مدارک علمی تولید شده در داخل است. توزیع نویسندگان در سطح مدارک علمی بین‌المللی از قانون لوتکا پیروی می‌کند. ، بنابراین تعداد کمی از نویسندگان درصد بالایی از مدارک علمی دانشگاه را تولید کرده‌اند. قانون لوتکا  یکی از شاخص‌های علم‌سنجی است. در این میان 1800 مدرک علمی تنها توسط ده نویسنده اول دانشگاه تولید شده است. در سطح نویسندگان مدارک داخلی، این قانون صدق نمی‌کند. به عبارتی نمی‌توان نویسندگان شاخصی ذکر کرد.

  • همکاری علمی دانشگاه رازی در سطح ملی، منطقه­ای و بین‌المللی چگونه ارزیابی می‌کنید ؟

همکاری‌های علمی معمولاً در دانشگاه‌ها به دو شیوه صورت می‌گیرد. یکی ارتباط سازمانی و دیگری ارتباط پژوهشگران در تولید آثار علمی. تحلیل بررسی‌های ما نشان می‌دهد دانشگاه رازی دارای همکاری‌های علمی در چهار سطح  یا الگو بوده که در برخی از آن‌ها بیشتر و در برخی ضعیف­تر است. اغلب همکاری‌ها در سطح روابط هم نویسندگی است که در این میان چهار الگو شکل گرفته که عبارت‌اند از: همکاری درون سازمانی (روابط علمی نویسندگان در داخل دانشگاه) با فقط 9­%، همکاری درون منطقه‌ای در اینجا استانی فرض شده با 10­%، همکاری منطقه‌ای یا ملی با 58­% و همکاری بین‌المللی شامل ارتباط دانشگاه با خارج از کشور که در حدود 23­% می‌باشد. بنابراین روابط علمی پژوهشگران دانشگاه در داخل خود دانشگاه و داخل استان کمتر شکل گرفته است. در مجموع پژوهشگران دانشگاه رازی در تولید مدارک علمی خود تاکنون با 389 دانشگاه، مؤسسه و مرکز تحقیقات همکاری داشته ­اند که در این میان با 21 کشور خارجی ارتباطات علمی برقرار بوده است. ضریب همکاری گروهی این دانشگاه، عددی معادل 824/. است. یعنی حدود 71% مدارک علمی حاصل همکاری گروهی است.

 

  • سهم هر دانشکده یا گروه آموزشی از تولید مدارک عملی چگونه است؟

همان‌گونه روشن است دانشگاه رازی در حوزه علوم پایه جایگاه خاصی دارد  و به‌طور طبیعی دو دانشکده شیمی و علوم پایه و گروه آموزشی مهندسی شیمی دارای بیشترین سهم در تولید مدارک علمی در دانشگاه رازی هستند. به‌طور دقیق­تر دانشکده شیمی 31­%، دانشکده فنی و مهندسی 29­%، دانشکده علوم 26­% و دانشکده کشاورزی 10­% که در مجموع 96­% تولید مدارک علمی از این چهار دانشکده بوده است. همان‌گونه در پرسش اول پاسخ دادم، دانشکده‌های علوم و فنی علاوه بر رتبه‌های بالایی که در داخل ایران کسب کردند در سطح جهانی نیز در لیست دانشگاه‌های  یک درصد آمده است و پنج نفر از اساتید برجسته این سه دانشکده در لیست دانشمندان یک درصد جهان قرار دارند.

  • حوزه‌ها و زمینه‌های پر تولید و مستعد علمی دانشگاه رازی کدام­ها هستند و در حال حاضر چه رتبه‌ای دارند؟

حوزه‌های و زمینه‌های مستعد علمی دانشگاه متفاوت است. در برخی‌ها پیشرفت‌های خوبی حاصل شده و در برخی  هنوز آن جایگاه واقعی را نداریم. این حوزه‌ها را می‌توانیم به چهار حوزه اصلی تقسیم کرد که شامل حوزه علوم پایه، مهندسی، کشاورزی و علوم انسانی- اجتماعی می‌شود. بر اساس تحلیل‌های آماری پایگاه‌های علم‌سنجی حوزه علوم پایه دانشگاه از لحاظ کمی در رتبه 15 و از لحاظ کیفی در جایگاه 11 کشوری قرار دارد، حوزه مهندسی از لحاظ کمی  در رتبه 19 و از لحاظ کیفی در جایگاه عالی ششم کشور هست، حوزه کشاورزی در رتبه 20 و 14 و حوزه علوم انسانی نیز در جایگاه 22 و 18 کمی و کیفی قرار دارد.

  • برای اینکه دانشگاه رازی هم از لحاظ کمی الخصوص کیفی رتبه بهتری در آینده کسب کند چه نظر و یا پیشنهاد‌هایی دارید؟

در میان شاخص‌های رتبه‌بندی دانشگاه‌ها دو شاخص بیشتر از سایر شاخص‌ها با اهمیت است. یکی تعداد مدارک تولید شده که شاخص کمی به‌حساب می‌آید و دیگری تعداد استنادات دریافی که جزء شاخص‌های کیفی است. در واقع دانشگاهی که در این دو شاخص امتیازات بیشتری کسب کند رتبه خوبی خواهد گرفت. لذا پیشنهاد‌هایی برای تقویت این دو شاخص در دانشگاه رازی دارم که البته مسائل عمومی ازجمله بودجه‌های پژوهشی، تعداد عضو هیأت علمی, عوامل اقتصادی ­، اجتماعی،  منطقه‌ای و غیره  تأثیر زیادی بر رتبه یک دانشگاه دارد که می‌بایستی مورد توجه قرار گیرد.

بررسی‌های ما نشان می‌دهد 26% مدارک علمی دانشگاه رازی بیش از ده استناد دریافت کرده­اند. به عبارتی 45%  مقالات کمتر از 9 استناد دریافت نموده­اند و در این میان 24%  مقالات بدون استناد هستند. پس در کنار تولید مدارک علمی لزوم توجه کیفیت آن مطرح است. در حال حاضر شاخص کیفیت همان وضعیت استنادات مدارک تولید شده است. اما پیشنهاد‌ها به ترتیب برای افزایش کمی و کیفی می‌توان این نکات باشد:

  • افزایش بودجه­ های پژوهشی: ازجمله تشویق مالی برای تولید مدارک در مجلات معتبر
  • گرایش پژوهش ­محوری در کنار آموزش ­محوری؛ حتی کم کردن ساعت تدریس مدرسان و به­جای آن انجام پژوهش­های محوری و نیز جذب اعضای هیأت علمی به صورت صرفاً پژوهشی
  • اصلاح آیین ­نامه­ های ارتقاء: تعیین شرایط سخت­تر برای ارتقا به رتبه­های دانشیاری و استاد تمامی
  • ایجاد فرهنگ پژوهش­: توسعه و به حرکت درآوردن قطب­ها و پژوهشکده­های راکد در دانشگاه
  • ایجاد شرایط سخت­تر برای دفاع از پایان­نامه­ های دکتری
  • ارتباط بیشتر و راحت­تر بین جامعه، دانشگاه و صنعت بومی
  • انجام پژوهش های کاربردی محور و تکیه بر بومی سازی دانش
  • رفرنس­های بیشتر در مقالات: استفاده از رفرنس بیشتر در مقالات سبب افزایش دریافت استناد می‏شود.
  • رؤیت پذیری مقالات: یکی دیگر از عوامل مؤثر بر دریافت استنادات بیشتر، مشاهده شدن مقالات یک پژوهشگر است. به عبارت دیگر هر چه تعداد مقالات یک پژوهشگر بیشتر در معرض دید دیگران باشداحتمال دیده شدن و گرفتن استنادات بیشتر می­شود.
  • عنوان مناسب: استفاده از عنوان مناسب برای مقاله بسیار حائز اهمیت است.عنوان مقاله باید کوتاه و قابل فهم باشدو تا حد امکان از اسم­های جغرافیایی استفاده نگردد.
  • ارسال مقاله به مجله معتبر: ارسال مقالات به مجلات معتبر و معروف، با شاخص تأثیر بالا باعث مشاهده ­پذیری بیشتر و در نتیجه کسب استناد بیشتر می‏شود.
  • تعداد هم­نویسندگی و شهرت نویسنده اول: شهرت نویسنده اول مقاله ممکن است تأثیرگذار باشد. اما توجه کنید که نوع مقاله بی­تأثیر  نیست و مقالات مروری بیشتر استناد می­گیرند.

 

 

 

تمام حقوق این اثر برای شرکت مهندسی ارتباطات پیام مشرق و نرم افزار کتابخانه 2.0 ثنا محفوظ می باشد.